Монгол Улсын Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийн санаачилсан “Ерөнхийлөгчийн илгээлт-2100” тэтгэлэгт хөтөлбөр тав дахь жилдээ хэрэгжиж байна. Энэ хүрээнд Бүгд Найрамдах Польш Улсад 2020-2024 онд Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайдаар ажилласан Б.Доржоос дараах мэдээллийг тодрууллаа.
-“Ерөнхийлөгчийн илгээлт-2100” тэтгэлэгт хөтөлбөрт тэнцсэн хэчнээн оюутан Польшид суралцаж байна вэ?
-Миний бие 2020-2024 онд Монгол Улсаас Бүгд Найрамдах Польш Улсад суугаа Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайдаар ажилласан. Энэ хугацаанд Монгол, Польш хоёр улсын Засгийн газар хоорондын боловсролын хамтын ажиллагаа идэвхтэй өргөжин хөгжсөн.
Польш Улсад манай оюутнууд хоёр үндсэн шугамаар суралцдаг. Нэгдүгээрт, хоёр улсын Засгийн газар хоорондын хэлэлцээрээр, хоёрдугаарт Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн санаачилсан “Илгээлт-2100” тэтгэлэгт хөтөлбөрөөр суралцдаг.
2024 оны байдлаар, Польшид нийт 160 гаруй монгол оюутан суралцаж байсан. Үүнээс “Ерөнхийлөгчийн илгээлт-2100” хөтөлбөрөөр 90 гаруй оюутан суралцаж байснаас зургаа нь төгссөн гэсэн мэдээлэл бий. Одоогийн байдлаар тус хөтөлбөрийн хүрээнд 80 гаруй оюутан суралцаж байна. Засгийн газар хоорондын тэтгэлгээр мөн 80 орчим оюутан суралцаж байгаа.
-Польшид манай залуус ямар мэргэжил түлхүү эзэмшиж байна вэ?
-Манай оюутнууд Польш Улсад гол төлөв инженер, эдийн засгийн чиглэлээр суралцаж байна. Үүнээс гадна кино урлаг, химийн инженерчлэл, геологи зэрэг төрөлжсөн чиглэлээр ч амжилттай суралцаж буй оюутнууд бий.
-Таны хувьд Элчин сайдаар ажиллаж байхдаа илгээлтээр очиж байсан оюутан залуучуудтай уулзаж байв уу. Оюутан залуустай Польшийг судалж мэдэх талаар харилцан яриа хэр өрнүүлж байв?
-Монгол, Польш хоёр улс 1950 онд дипломат харилцаа тогтоосноос хойш боловсролын салбарын хамтын ажиллагаа хоёр орны харилцааны нэгэн чухал гүүр болсоор ирсэн. 1990 оны ардчилсан хувьсгалын өөрчлөлтийн дараа энэ хамтын ажиллагаа хэсэг хугацаанд саарсан ч цөөн тооны оюутан үргэлжлүүлэн суралцсаар байсан. Харин сүүлийн жилүүдэд хоёр улсын боловсролын яамдын хэлэлцээрийн хүрээнд оюутны тоог тогтмол нэмэгдүүлэх чиглэлээр Элчин сайдын яам идэвхтэй ажилласан.
Үүний үр дүнд жил бүр дунджаар 20 орчим оюутан, мөн магистр, докторын түвшний судлаачид Польшид суралцах болсон. Зарим жилд энэ тоо 40 хүрч байсан үе ч бий. Тухайлбал, социализмын үеэс үлдсэн Монгол Улсын Польшид төлөх өрийг боловсролын салбарт хөрвүүлэх санал гарч, тухайн хөрөнгөөр нэмж оюутан сургах боломж бүрдэж байсан. Үүний үр дүнд нэг хэсэгтээ жилд 40 орчим оюутан Польш Улсад суралцаж байлаа.
“Ерөнхийлөгчийн илгээлт-2100” хөтөлбөрийг 2022 оноос хэрэгжүүлж эхэлснээр шинээр 50 орчим оюутан Польшид очиж суралцсан. ЭСЯ-наас тэднийг сургууль, дотуур байр, ахуй амьдралд нь дасан зохицоход бүх талаар дэмжлэг үзүүлж ажилласан. Зарим тохиолдолд оюутнуудаа тосож авч, сургуульд нь хүртэл хүргэж өгч байсан.
Бид оюутнуудтайгаа ойр ажиллаж, сургуулиас нь зохион байгуулдаг үйл ажиллагаа, Монгол-Польшийн боловсрол, соёлын хамтын ажиллагааг дэмжсэн үйл ажиллагаанд хамтран оролцдог байсан. Манай оюутнууд ч хичээл сурлагадаа өндөр амжилт гаргаж, Монгол Улсаа нэр төртэй төлөөлж байгаад би үргэлж баяртай явдаг.
-Польшид сурах оюутнуудад юу зөвлөх вэ?
-Ер нь хоёр орны боловсролын тогтолцооны ялгаанаас шалтгаалан гадаадад суралцахаар очиж буй оюутнуудад багагүй бэрхшээл тулгардаг. Би 1990 оноос хойш ЭСЯ-нд янз бүрийн албан тушаал хашиж, оюутнууд хариуцан ажиллаж байсан туршлагатай.
Тэр үед оюутнууд “Монголд сургалтын систем нь багшийн хяналттай, гэрийн даалгавар их өгдөг, байнга шахаж шаарддаг. Харин Польшийн их, дээд сургуульд очиход багш лекцээ уншаад л гарчихна, хичээлээ хийсэн эсэхийг өдөр бүр шалгаад байдаггүй. Тиймээс илүү чөлөөтэй орчинд орчихлоо” гэдэг байсан. Гэвч энэ чөлөөт байдлыг буруугаар ойлгосноос болж хичээлээ цаг тухайд нь хийж амжаагүй оюутнууд шалгалтдаа бүдэрч, сургуулиа төгсөж чадахгүй тохиолдол гардаг байлаа. Тиймээс Засгийн газар хоорондын болон бусад шугамаар гадаадад суралцуулахаар илгээж буй оюутнуудыг маш сайн сонгон шалгаруулах хэрэгтэй. Мэдээж суралцаж буй хүн өөрөө хариуцлагатай, зорилготой байх нь хамгийн чухал шүү дээ.
Харин “Ерөнхийлөгчийн илгээлт-2100” хөтөлбөрөөр ирсэн оюутнуудын тухайд миний сэтгэгдэл маш өндөр байдаг. Үнэхээр сурах хүсэл эрмэлзэлтэй, зорилготой хүүхдүүдийг сайн шалгаруулсан нь анзаарагддаг.
Өмнө нь бусад шугамаар ирсэн зарим оюутан хичээлээ дийлэхгүй буцах, сургуулиа орхих тохиолдол нэлээд гардаг байсан бол “Ерөнхийлөгчийн илгээлт-2100” хөтөлбөрийн оюутнуудаас “хичээлээ дийлэхгүй байна, буцлаа” гэсэн яриа тун ховор сонсогддог.
Эдгээр оюутны дийлэнх нь Польшийн нэр хүндтэй сургуулиудад, зарим нь Варшав хотын их, дээд сургуулиудад сурч байгаа. Тэд сайн боловсрол эзэмшиж, эх орондоо эргэн ирээд Монгол Улсынхаа хөгжил дэвшилд үнэтэй хувь нэмэр оруулах чадварлаг боловсон хүчин болно гэдэгт би огт эргэлздэггүй.
-Монгол, Польш улсын харилцаа, хамтын ажиллагаа боловсролын салбарт хэрхэн хөгжиж ирсэн бэ, гол гол үр дүнгээс хуваалцана уу?
-“Боловсролын салбарын хамтын ажиллагаа бол хоёр улсын харилцааны үндэс суурь” гэж боддог. Учир нь улс орнуудын харилцааг хөгжүүлэх, урт хугацаанд тогтвортой хадгалах хамгийн чухал зүйл нь хүний нөөц, мэдлэг боловсролтой шууд холбоотой. Тэр дундаа оюутан сургах, мэргэжилтэн бэлтгэх нь ирээдүйн хамтын ажиллагааны бат бөх суурийг тавьдаг.
Польш улсад суралцаж, тухайн орныг өөрийн нүдээр үзэж танин мэдсэн хүмүүс хоёр орны харилцааны амьд гүүр болдог. Өнгөрсөн түүх ч үүнийг тодорхой харуулдаг. Ялангуяа 1990-ээд оноос өмнө Польшид боловсрол эзэмшсэн олон хүн Монголын төр, нийгмийн салбарт өндөр албан тушаал хашиж байсан, өнөөдөр ч ажиллаж байна. Тухайлбал, Боловсролын сайд асан А.Цанжид Польшид суралцаж төгссөн. Ийм жишээ олон бий. Энэ нь боловсролын хамтын ажиллагаа зөвхөн сургалтын хүрээнд бус, улс хоорондын урт хугацааны харилцаанд бодит хувь нэмэр оруулдгийг харуулж байна.
Нөгөө талаар боловсролын хамтын ажиллагааг зөвхөн хоёр улсын боловсролын яамдын харилцаагаар хязгаарлаж ойлгож болохгүй. Энэ бол илүү өргөн хүрээтэй ойлголт бөгөөд шинжлэх ухаан, судалгаа, монгол судлал зэрэг олон чиглэлийг хамардаг.
Тухайлбал, Польш дахь монгол судлалын уламжлал XVII-XVIII зуунаас эхтэй гэж үздэг. Энэ нь Монгол, Польшийн харилцаа зөвхөн дипломат харилцааны 70 гаруй жилийн түүхээр хязгаарлагдахгүй, илүү гүн гүнзгий түүхэн холбоотойг харуулж байна.
Хүннүгийн үеийн олдворууд Польшийн нутаг дэвсгэрээс олдож байсан нь ч сонирхолтой баримт юм. Мөн дундад зууны үед татар угсааны хүмүүс Польшид суурьшин амьдарч байсан түүх бий.
-Польшоос дэлхийд нэрд гарсан олон монголч эрдэмтэн төрөн гарсан. Тэдний залуу халаа хэрхэн бэлтгэгдэж байна вэ, хоёр харилцаа хамтын ажиллагааг цаашид ямар агуулгаар гүнзгийрүүлэн баяжуулах боломжууд байна вэ?
-Тийм ээ, О.М.Ковалевский, В.Л.Котвич, Т.Левицкий нарын судлаач монгол судлалын хөгжилд үнэтэй хувь нэмэр оруулсан байдаг. Өнөөдөр ч Варшавын Их сургуульд монгол судлалын анги идэвхтэй ажиллаж, монгол судлаач багш нар ажиллан, гучаад оюутан монгол судлалаар суралцаж байна. Мөн МУИС-д польш судлалын чиглэл хөгжиж байгаа нь харилцан соёл, хэл, түүхээ судлах сонирхол хоёр талд адилхан байгааг харуулж байна. Тиймээс шинжлэх ухаан, монгол судлал, польш судлалын хамтын ажиллагаа нь боловсролын хамтын ажиллагааны салшгүй хэсэг бөгөөд хоёр орны ирээдүйн харилцааг улам бататгах чухал ач холбогдолтой юм.
1990-ээд оноос өмнө Монгол, Польш хоёр орны харилцаа олон салбарт өргөн хүрээтэй, идэвхтэй хөгжиж байсан түүхтэй. Ялангуяа геологи, археологи, палеонтологийн чиглэлээр хамтарсан экспедиц тогтмол ажиллаж, шинжлэх ухааны томоохон үр дүн, нээлт бий болгож байлаа. Тухайлбал, палеонтологийн салбарт 8, 9 удаагийн хамтарсан экспедиц Монголын говьд ажиллаж, дэлхий нийтийн анхаарлыг татсан үнэт олдворуудыг илрүүлсэн байдаг. Эрдэмтэн Зофья Яворовска зэрэг судлаач энэ чиглэлээр онцгой нээлт хийсэн нь өнөөдөр ч өндөр үнэлэгддэг.
Мөн геологийн салбарт Мушгиа худаг, Лугийн голын орчимд газрын ховор элемент илрүүлэх судалгаа хийж байсан бол археологийн чиглэлээр ч хамтарсан судалгааны ажлууд өрнөж байжээ.
Польшийн Варшав хотын төвд байрладаг Палеонтологийн музейгээр ороход “Монголын говиос олдсон” гэсэн тайлбартай олон үзмэр байдгийг үзэхэд тухайн үеийн хамтын ажиллагааны цар хүрээ харагддаг.
Ийм өргөн дэлгэр, үр бүтээлтэй байсан хоёр орны харилцааг өнөөгийн шинэ нөхцөл байдалд дахин сэргээж, өргөжүүлэн хөгжүүлэх нь чухал. Элчин сайдаар ажиллаж байх хугацаандаа дээрх байгууллагуудтай очиж уулзан, хамтын ажиллагааг сэргээх, шинэ шатанд гаргах талаар санал санаачилга гаргаж ажилласан. Энэ хамтын ажиллагааг тогтвортой хөгжүүлэхэд хүний нөөц бэлтгэх асуудал хамгийн чухал. Палеонтологийн салбарт монгол судлаачид Польшид очиж суралцах, мэргэжил дээшлүүлэх боломж байсаар ирсэн. 1990-ээд оноос хойш ч богино хугацааны сургалт, мэргэжил дээшлүүлэх хөтөлбөрүүдэд хамрагдсан хүн цөөнгүй.
Түүнчлэн Монгол Улс шинэ Үндсэн хуулиа боловсруулахын өмнөх үед Үндсэн хуулийн эрх зүйн чиглэлийн мэргэжилтнүүд Польшид очиж ажиллаж, туршлага судалж байсныг сайн санаж байна. Манай Үндсэн хууль Польшийн Үндсэн хуультай нэлээд төстэй талуудтай гэж үздэг. Тиймээс эрх зүй, Үндсэн хуулийн салбарт Польшоос суралцсан зүйл манайд багагүй бий болов уу. Үүнээс гадна эдийн засаг, санхүү болон бусад олон чиглэлээр ч монгол мэргэжилтнүүд Польшид суралцан, мэдлэг боловсролоо дээшлүүлж байсан нь хоёр орны хамтын ажиллагаанд үнэтэй хувь нэмэр оруулсан гэж боддог.
Сэтгэгдэл бичих